Tez Müzakereleri -2: Memlük Hanefiliği’nde İktâ Arazisinin İcâresi

Memlük Hanefîliği’nde İktâ Arazisinin İcâresi

 

Saha: İslam Hukuku

Tez Sahibi: Yasir Beyatlı

Tür: Tez Müzakeresi

Tarih: 26 Kasım 2022

Katılımcı Sayısı: 33

 

İSM İhtisas Çalışmaları kapsamında geleneksel hale gelen Lisansüstü Tez Müzakerelerinin 2022-2023 Dönemindeki 2. Oturumu 26 Kasım 2022 tarihinde gerçekleşti. Bu oturumda İSM mezunlarından olup halihazırda Bartın Üniversitesi, İslami İlimler Fakültesi, Fıkıh Anabilim Dalı’nda Araştırma Görevlisi vazifesinde bulunan Dr. Yasir Beyatlı’nın İstanbul Üniversitesi, Temel İslam Bilimleri, İslam Hukuku Anabilim Dalı’nda Prof. Dr. Mürteza Bedir danışmanlığında hazırladığı ve 2022 yılında tamamladığı “Memlük Hanefîliği’nde İktâ Arazisinin İcâresi” başlıklı doktora tezi aşağıdaki sorular merkeze alınarak müzakere edildi.

Tezin Temel Soruları:

  • Memlük Hanefîliği nedir? Kimler tarafından temsil edilmektedir?
  • Hanefîlik, Şam-Mısır coğrafyasına intikal ile nasıl bir görünüm kazanmıştır?
  • Fıkhın dinamik oluşu -bilhassa Memlükler dönemi için- pratikte ne anlama gelmektedir?
  • Memlükler dönemi Hanefî fakihlerinin fıkhî üretim ve güncel meseleleri ele alma biçimleri nasıldır? Yeni problemleri (hâdisetü’l-fetvâ) yönetme üslup ve araçları nelerdir?
  • Memlük Hanefîlerinin iktâ, toprak, vergi ve mülkiyet konularındaki yaklaşımları nedir?

Tezin Özeti

İktâ, bir gayrimenkulün rakabesi veya siyasi otoriteye ait bir hakkının kamu otoritesi tarafından şahıslara temliki olarak tarif edilebilir. Tarihi süreç içerisinde iktâ, iktâya konu olan nesnenin rakabesinin temliki; beytülmâlin, arazi üzerinde alacaklı olduğu verginin temliki ve beytülmâle ait gayrimenkulün menfaatinin temliki gibi farklı anlamlar ihtiva etmiştir. Memlükler döneminde iktâ, beytülmâle ait bir arazinin askerî sınıftan bir şahsa, zirai üretimde kullanılan akitler yoluyla gelir getiren işlemlere konu ederek faydalanacağı (istiğlâl) şekilde tahsis edilmesi anlamına geliyordu. Erken Memlükler döneminde Şâm bölgesinde iktâ arazileri hakkında ortaya çıkan bir tartışma üzerine askerlerin iktâlarını icâre, müzâraa gibi akitlerle işletmelerinin hukukî durumu fakihlerin gündemindeki yerini uzun bir süre korudu. Fakihlerin yeni bir mesele olarak karşılarında bulunan bu konu hakkındaki katkıları, onların dönemin iktâ pratiği hakkındaki tasavvurları yanında fıkha bakışları ve fıkhî üretim biçimine dair önemli ipuçları içermektedir. Hanefî mezhebi özelinde yapılmış bu çalışmada dönemin Hanefî fakihlerinin bu tartışmaya katkılarıyla iktâ ile ilgili diğer fetvâları üzerinden iktâ tasavvurlarını ve “Memlük Hanefîleri” olarak isimlendirdiğim dönem Hanefîliğinin yapısı, fıkhî değişimi yönetim biçim ve özellikleri ortaya konmaya çalışılmıştır. Bunun için ilk bölümde Memlükler dönemi Hanefîliğinin tarihi süreci ve özellikleri, ikinci bölümde fıkhî boyutları göz önünde tutularak iktânın tarihî süreci ve Memlük iktâ pratiği ve üçüncü bölümde Memlük Hanefîlerinin arazi mülkiyeti ve Memlük iktâsına dair yorum ve değerlendirmeleri incelenmiştir.

One Response to Tez Müzakereleri -2: Memlük Hanefiliği’nde İktâ Arazisinin İcâresi
  1. […] Yasir Beyatlı, Memlük Hanefîliği’nde İktâ Arazisinin İcâresi (İstanbul: İstanbul Ün… […]


[top]

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir