Tez Müzakereleri -1: Sadruşşerîa’da Varlık ve Ulûhiyyet

SADRÜ’Ş-ŞERÎA’DA VARLIK VE ULÛHİYYET

 

Saha: Kelam

Tez Sahibi: Güvenç Şensoy

Tür: Tez Müzakeresi

Tarih: 29 Ekim 2022

Katılımcı Sayısı: 32

 

İSM İhtisas Çalışmaları kapsamında geleneksel hale gelen Lisansüstü Tez Müzakerelerinin 2022-2023 Dönemindeki 1. Oturumu 29 Ekim 2022 tarihinde gerçekleşti. Bu oturumda İSM mezunu Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Temel İslam Bilimleri Bölümü Kelam ve İslam Mezhepleri Tarihi Anabilim Dalı’nda Dr. Öğretim Üyesi Güvenç Şensoy’un Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı, Kelam Bilim Dalı’nda Prof. Dr. Hatice Kelpetin Arpaguş danışmanlığında hazırladığı ve 2022 yılında tamamladığı “Sadruşşerîa’da Varlık ve Ulûhiyyet” başlıklı doktora tezi aşağıdaki sorular merkeze alınarak müzakere edildi.

 

Tezin Temel Soruları:

  • Mütekaddim-Müteahhir ayrımı farklı düşünce ekollerinde aynı zamana tekabül eder mi?
  • Mâtürîdîliğin müteahhir dönemi var mıdır?
  • Mâtürîdî ve Eş’arî geleneğin müteahhir dönemi yaklaşımları aynı mıdır?
  • Sadruşşerîa, Hanefî-Mâtürîdî gelenekte nerede yer almaktadır?
  • Sadruşşerîa’nın varlık anlayışı Kelâm ilminde hâkim olan anlayıştan farklı mıdır?

 

Tez Özeti

Sadruşşerîa’nın varlık felsefesinin incelendiği bu çalışma, kelâm-felsefe ve Mâtürîdîlik-Eş‘arîlik ilişkisi açısından Sadruşşerîa’nın Mâtürîdî geleneğin hangi evresini temsil ettiğini ortaya koymaktadır. Hanefî-Mâtürîdî geleneğin Râzî sonrası kelâmın kavramsal gelişimi ve mesele genişlemesine adaptasyonu, Sadruşşerîa üzerinden gösterilmektedir. Sadruşşerîa’nın ta‘dîl teşebbüsünün genelde kelâm-felsefe, özelde ise Mâtürîdîlik-Eş‘arîlik ilişkisi açısından ele alınması ve anlaşılması gerektiği iddia edilmektedir. Bu hüküm yalnızca kelâm ilmine yönelik teşebbüsüne hasredilmiş; usûl, mantık, belâgat ve astronomi alanlarındaki teşebbüslerinin ne olduğu çalışmanın odağının dışında bırakılmıştır. Mâtürîdîliğin müteahhir dönemine dair tespitler, genel perspektiften tarihsel arka plan, muhatap ve dil değişimi, eserinin planı ve içeriği ile temellendirilmektedir.

Tezin diğer bölümleri söz konusu iddianın gerekçelendirilmesi olarak kurgulanmıştır. İbn Sînâ, Râzî, Tûsî ve Semerkandî üzerinden kendisinden önceki birikimle karşılaşması muhatapları açısından değişimi göstermekle birlikte müteahhir dönemde tartışılan başlıkları ele alması mesele genişlemesine, müteahhir dönem diline hâkimiyeti de yönteme adaptasyonunu göstermektedir. İkinci bölümde varlık anlayışının tespit edilmesi amacıyla varlık kavramı ve etrafında dönen tartışmalardaki yaklaşımı analiz edilmektedir. Bundan dolayı varlık-mâhiyet ilişkisi, varlığın zatîliği, zihnî varlık ve hal meselelerindeki tavrının tespiti ile varlık anlayışı ve sistem içi tutarlılığı ortaya konmaktadır. Bu anlayışın kıdem-hudûs ve vücûp-imkân kavramlarına dair yaklaşımına etkisinin ele alındığı üçüncü bölümde, ikinci bölümde sunulan anlayışın kendisini nereye götürdüğü ele alınmaktadır. Dördüncü bölümde ilk defa kendisi tarafından ortaya atılan isbât-ı vâcib delillerine işaret edilip bu deliller formüle edilmiş ve önceki delillere yönelik eleştirileri sunulmuştur. Son bölümde Allah’ın sıfatları konusundaki yaklaşımı incelenip eleştirilerini yönelttiği Eş‘arîlik, Mu‘tezile, Meşşâîlik gibi fırkaların yaklaşımı ile karşılaştırılmaktadır.

One Response to Tez Müzakereleri -1: Sadruşşerîa’da Varlık ve Ulûhiyyet
  1. […] Güvenç Şensoy, Sadruşşerîa’da Varlık ve Ulûhiyyet (İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosya… […]


[top]

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir