Memlükler Döneminde İlim ve Kültür-5: Kelâm

“Memlükler Döneminde İlim ve Kültür-5: Kelâm” Hakkında

13.-15. yüzyıllar arasındaki zaman diliminde özellikle Şam-Mısır hattında hâkimiyet kuran Memlükler döneminde dinî düşüncenin nasıl bir seyir takip ettiği sorusu, çeşitli açılardan incelenmeyi hak etmektedir. Memlük topraklarını yoğuran düşünce, aynı zaman diliminde başta Konya, Kayseri, Sivas olmak üzere Anadolu coğrafyasından, Tebriz merkezli olarak Bağdat, Şiraz, Belh, Merv hattında hüküm süren İlhanlı topraklarından, Semerkant ekseninde Anadolu, Orta Asya ve İran coğrafyasına hâkim olan Timurlular’dan, Delhi merkez olmak üzere varlığını sürdüren Delhi Sultanlığına ait topraklardan ve Mağrib hattında varlığını sürdüren Endülüs’ten beslenen kanallara sahiptir. Bu kanallar, İslam coğrafyasında üretilen düşüncenin Memlükler’in hâkimiyeti altındaki Şam-Mısır havzasına aktarılmasında önemli bir rol oynamıştır. İslam düşüncesinin on ikinci yüzyıldan sonraki seyrini, İbn Sînâcı felsefeyle karşılaşan dinî düşüncenin kendi akacağı yatağı bulma arayışı olarak görmek mümkündür. Bu açıdan bakıldığında bir taraftan Fahreddîn er-Râzî’nin (v. 606/1210) gerek İbn Sînâcı düşüncenin imalarını açığa çıkarmaya gerekse kelam ilmine felsefî bir hüviyet kazandırmaya yönelik çabaları, diğer taraftan İbn Arabî’nin (v. 638/1240) teori ve yöntem açısından meşşâî ve kelamî düşünceye yönelttiği eleştiriler, dinî düşüncenin o dönemdeki krizini aşmaya yönelik arayışları temsil etmektedir. Memlükler, söz konusu arayışların dinî düşüncenin hassasiyetleri ve duyarlılıkları açısından test edilip tartışıldığı bir süreçte tarih sahnesinde kendisine yer bulmuştur. Bu tabloda kelam düşüncesi açısından cevaplanmayı bekleyen soru, kelam ilminin, temel iddia ve kabullerini terk etmeden İbn Sînâ metafiziğinin temel kavram ve nosyonlarıyla dönüştürülüp geliştirilmesine yönelik çabanın, dayanakları, yöntemi ve tazammunları açısından dinî düşüncenin temel kodlarıyla uyumlu, meşru bir zeminden hareket edip etmediğidir.

Bu seminer dizisinde Memlükler döneminde kelam ilminin yeri, Razî sonrası Kelamî düşüncenin Memlük coğrafyasına hangi kanallardan ulaştığı, hangi tavırların ortaya çıktığı ele alınacak ve gündemde olan bazı tartışma konuları örnek metinler üzerinden müzakere edilecektir.

 

Hoca: Dr. Öğretim Üyesi Murat Kaş (Kütahya Dumlupınar Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi)
Son Başvuru Tarihi: 20 Nisan 2022
Tarih: Mayıs 2022
Periyot: Haftalık (Toplam 4 oturum)

Şartlar
* Lisansüstü öğrenci / araştırmacı olmak
* Kaynakları okuyabilecek şekilde Arapça bilmek
* Düzenli ve zamanında katılım göstermek
* Seminere katkıda bulunmak; verilen okuma sorumluluklarını yerine getirmek

Notlar
* Program kontenjanı sınırlı olup kabul edilenlerle irtibata geçilecek ve bilgilendirme yapılacaktır.
* Oturumlar Zoom üzerinden online yürütülecektir.
* Gün ve saat bilgisi ile izlence okuma grubuna kabul edilen katılımcılara bildirilecektir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.